Uncategorized

De eurocrisis als democratische tragedie

Een paar maanden geleden hebben we dit geschreven. De eurocrisis wordt nu erger, terwijl wij gefrustereerder worden. De boodschappen van een maanden geleden worden nauwelijks gehoord of wel heel laat opgepakt. De hebben dit stuk in juni voor de kranten geschreven, zonder veel respons. Het is nog steeds zeer actueel!

Met het volharden dat Griekenland eerst stevig moet bezuinigen voordat een tweede steunlening komt, is de volgende fase voor de euro ingeluid. Ministers van de eurolanden vinden dat in Griekenland overeenstemming moet worden bereikt over de internationaal gewenste maatregelen, terwijl de Griekse regering langzaamaan in een politieke impasse terechtkomt. Zelfs wanneer het de regering van premier Papandreou lukt de Griekse bevolking van drastische bezuinigingen te overtuigen, dan nog zal dit slechts tijdelijke verlichting bieden. Het probleem van de wankelende euro is niet alleen de hoge staatsschuld van verschillende eurolanden, maar ook de wijze waarop de besluitvorming in de muntunie verloopt. Die besluitvorming is, zoals we nu bijna dagelijks zien, vooral op nationale leest geschoeid.

De Grieken zijn op dit moment overgeleverd aan de grillen van een proces waarin verschillende West-Europese landen, gelet op de binnenlandse smaak, cruciale reddingspogingen kunnen uitstellen of tegenhouden. In de eerste plaats kent die besluitvorming een groot aantal spelers die uiteenlopende standpunten innemen. Dat zet een enorme rem op snelheid. Terwijl financiële markten binnen seconden reageren, zo lijken nationale politici meer in termen van maanden te denken. Dat leidt ertoe dat de Europese politiek niet de markten verrast, maar de markten juist de politiek.

Daarnaast doet zich een merkwaardig fenomeen voor dat nationale politici, bijvoorbeeld in Nederland, een oordeel hebben over de Griekse bezuinigingsmaatregelen. Minister De Jager heeft voorgesteld zonodig zelf de Griekse privatisering maar ter hand te nemen. Ook steekt hij niet onder stoelen of banken dat steun aan de Grieken uiteindelijk afhankelijk is van de steun van het Nederlandse Parlement. Alleen wanneer er diep wordt gesneden in de overheidsuitgaven en het staatsbezit snel wordt verkocht, is men bereid tot hulp. Dat standpunt heeft zijn wortel in de stemming van het nationale electoraat dat sceptisch staat tegenover het steunen van de ‘buren’. Maar daarmee zijn de noodzakelijke Griekse keuzes tegelijkertijd Nederlandse, Duitse of Franse keuzes geworden. En dat is raar, want daarmee lijkt het nationale electoraat op de stoel te gaan zitten die voor het Griekse electoraat was bedoeld. Geen nationale democratie kan een eigen plaats opeisen binnen een andere nationale democratie. Daarnaast wijst dit op het ontbreken van Europese democratische orde ten aanzien van het financiële beleid.

Omgekeerd zijn de steunmaatregelen aan Griekenland afhankelijk gesteld van de instemming van een meerderheid van de Griekse politieke partijen met bezuinigingen. Daarmee is het lot van de euro afhankelijk gesteld van Griekse politieke wil. De waarde van de munt die door velen wordt gebruikt, is nu in de handen van een enkeling. Indirect is de welvaart van de meeste Europeanen, zowel op de korte als lange termijn, afhankelijk gesteld van de keuzes die in het Griekse Parlement en de straten van Athene worden gemaakt. Dat is ook merkwaardig omdat de meeste Europeanen geen democratische invloed op die keuzes kunnen uitoefenen, hoe belangrijk die voor ons ook zijn. Opnieuw blijkt het bestuurlijke arrangement van de euro in belangrijke mate tekort te schieten.

Het arrangement van de euro faalt op verschillende wijzen, maar ook voor ons in termen van democratie. Politici die wij niet hebben gekozen maken voor ons cruciale keuzes, terwijl politici die we wel hebben gekozen zich met de verkeerde keuzes bezighouden. Om deze democratische dilemma’s te doorbreken is binnen de euro een andere structuur gewenst: één waarin de euro is ingebed in een politieke unie die democratisch is gelegitimeerd. Zolang die keuze niet wordt gemaakt, komen nationale politici voor nieuwe verrassingen te staan. Het is nu kiezen: doorgaan met de euro inclusief een politieke unie of afscheid nemen. Verder zullen wij, linksom of rechtsom, de rekening van dit mislukte experiment moeten betalen.

Antoaneta Dimitrova en Bernard Steunenberg

Advertisements

One thought on “De eurocrisis als democratische tragedie

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s