Britain, Economic policy and the Single Market, Euro, Future of the EU, Regional policy and co-operation, Social policy and anti-discrimination, Uncategorized

Challenges for European regions: social-economic problems and the need for more Europe-wide democracy

Celebrating the 20th anniversary of Randstad Regio last week in Brussels, the question arose what the future is for European regions. The economic crisis seems to strengthen the tendency towards centralization both in the European Union (for example, fiscal policy making) as well as in its member states. Still, regions as well as municipalities could play an important role in the Union that is troubled by limited legitimacy. Many citizens do not regard the Union as the government that is providing public services to them.

The economic crisis has led, as an emergency measure, to closer European cooperation on fiscal policy making. With the coming into force of the Fiscal Compact, the member states have designed a complex arrangement of fiscal norms as well as monitoring devices to control national government spending. What is fascinating about this development is that the increase of European fiscal power will reinforce a call for a European view on social-economic policy. Fiscal and social-economic policy making often go hand-in-hand and cannot be easily disconnected. National budgets were often used to combat economic stagnation and to stimulate economic growth and employment. Moreover, these problems have a strong spatial component, because economic problems are not the same in all parts of the EU (or a country if you wish), while solutions to these problems often have a strong regional component. Here lies a first challenge to European regions in the coming years. How can they support and contribute to social and economic development, together with others? And how can regions participate in the further development of these policies both at the national and the European level? In my view, their input will be essential for the success of these policies.

The second and but connected issue relates to the role of citizens in Europe—since 2013 is the year of the European Citizen, it warrants further attention. In his speech on the future of Europe David Cameron mentions one point I agree with and that is that citizens still have a problem identifying Europe as a government for them. I disagree with Cameron that a possible British exit would be the right answer to this problem, but that is a different issue. It seems that so far we have not given a good answer to this problem. In a reply to Cameron, the president of the European Parliament, Martin Schultz, proposes to have more transparency and ‘open’ debates in Europe. I am not convinced that this is the way to go.

Our national governments, including regions, are struggling with the increased mobility of goods, persons and services, while citizens also would like to see their local and national choices being respected. In trying to be as efficient and effective as possible, the Union seems to have taken on more and more tasks over time. Many problems nowadays have cross border effects suggesting that solutions need to be developed at the European level. But is that really necessary? Not all problems with cross border effects need to be resolved by Brussels. Not all problems put on the European agenda need to lead to Europe-wide legislation. Subsidiary needs to be taken seriously, also when it concerns the distribution of tasks between national and sub national governments. Unfortunately, for many the consequences of greater mobility are not yet clear. Moreover, often this discussion is dominated by nationalism and populist rhetoric. Still, what is needed is a discussion about the role of various levels of governments in Europe, including regions. If we want to be democratic, we may have to live with some policy inefficiency. When regional governments can no longer adapt their policy to the demands of their citizens, our democracies will be in danger. That is a second challenge for all of us, also for regions!


Alternatives to the Euro

Over the last week, two alternatives to the euro have emerged:

1) Iceland is considering to adopt the Canadian dollar;

2) Greek citizens have started their own cashless local currency – tems.

Euro, Europe in the news, the Netherlands

PVV-promoted report on the euro deceives

The Dutch Freedom party (PVV) has presented this week a report, prepared  by the UK consulting firm Lombard Street Research, which argues that the euro has cost the Dutch economy billions. Here are some of the claims :

Growth of Dutch GDP has slumped from its pre-euro rate, as well as falling well short of growth in comparable non-euro countries, Sweden and Switzerland…
Had GDP growth in addition matched the Swedish & Swiss experience the extra consumer spending would be a further €15bn, €900 per person per annum…
Sweden and Switzerland were high savings surplus countries like Germany and The Netherlands, but they retained their own currencies and policy freedom – and the benefits were large
While Dutch growth more than halved following the euro’s birth and Germany’s already slow growth became more sluggish, Swedish growth was unaffected in 2001-2011 compared with 1991-2001, and Swiss growth accelerated. Only wishful thinking could absolve the euro from blame. [emphasis mine]

As anyone can verify with publicly-available data, the statements above are highly misleading and the opposite of true.  For the analysis that follows I pull the necessary data on GDP from Eurostat. GDP is estimated at market prices in millions of euros (at prices of the previous year) and I take the percentage yearly change [here is the actual file I use].

According to these numbers, between 1991 and 2001 the Dutch economy grew on average by 6% and by an average of 3.5% for the years 2002-2010 (after the introduction of the euro). The respective figures for Switzerland are 4% and 3.2%, and for Sweden 3.8% and 1.5%. The report compares the Netherlands to Sweden and Switzerland but ‘forgets’ to mention Denmark which is also outside the Eurozone and has an economy comparable to the Dutch one. The Danish economy grew on average by 5% in the period 1991-2001 and by an average of 3% afterwards. Let’s recap: The average Dutch GDP growth after the introduction of the euro has been greater than the GDP  growth  in Switzerland, Sweden, and Denmark during the same period. In other words, using this measure of economic health, we can say that since the introduction of the euro in 2002 the Dutch economy has outperformed  the three comparable European countries which didn’t adopt the common currency. Now read again the claims from the report cited above and compare.

The argument of the report might be interpreted to imply that only the change in GDP growth before and after 2002 is worse in the Netherlands rather than the absolute level of GDP growth. Although this would be a very different claim, let’s see if it holds. The change in the GDP growth for the Netherlands between 1991-2001 and 2002-2010 is -2.5%, in the case of Sweden it is -2.3%,  for Denmark it is -2%,  and for Switzerland is -0.8%. So growth slowed in all four countries, the relative reduction in the speed of growth is very similar in the Netherlands, Sweden, and Denmark, while Switzerland has kept roughly the same level. The decrease seems greatest in the Netherlands (by 0.2%) but this is not really surprising given the very high 6% average growth in the period 1991-2001.  Actually, what’s so special about 1991 as a starting date of the comparison? Nothing, of  course. If we extend the reference period a little and start in 1987 instead of 1991, the Dutch decrease in GDP growth is no longer the biggest: the decline in the growth rate for the Netherlands is now 2.3%, while for Sweden it is 3.1%. Again, to recap, the non-euro Swedish economy experienced  a bigger slow-down of its GDP growth than the Dutch economy  after the introduction of the common currency. Which seems to be exactly the opposite of what the report claims.

Finally, let’s see a graph the puts all this together:

Obviously, only Switzerland’s growth has managed to escape unscratched  from the crisis (so far) but the experience of both Denmark and Sweden shows that countries outside the Eurozone have not been immune to the effects of the crisis. [Note how the figure on page 5 of the report conveniently omits all non-euro countries, implicitly suggesting that the decline in GDP concerns only the Euro-area.]

The slowdown of GDP growth in the Netherlands is not unique, it is very similar in size to the slowdown in non-euro economies, and, most importantly, the Dutch average GDP growth is still the highest among the four countries compared here. What is the effect of the introduction of the euro on any of these is very hard to tell.  But the statement that ‘Only wishful thinking could absolve the euro from blame’  is grossly misleading, and the statement that  ‘Swedish growth was unaffected in 2001-2011 compared with 1991-2001’ is plain wrong.

I find it hard to believe that the simple points made in this post have escaped the research institute which has produced the report so warmly embraced by the PVV. On page 1, Lombard Street Research declares that this ‘report is intended to encourage better understanding of economic policy and financial markets.’ Selective use of data, incorrect inferences, and bombastic claims based on molehills of evidence hardly serve this goal. Politically-motivated pamphlets dressed as scientific reports hardly serve the debate about the future of economic policy in Europe as well.

Euro, Europe in the news, the Netherlands

Idealen en geen boekhouders maken Europa!

Europa gaat gebukt onder een crisis die vooral het onvermogen van de Europese politiek duidelijk maakt. Omdat iedereen mag meepraten en natuurlijk een eigen visie heeft, worden slechts minuscule stapjes gezet in de hoop daarmee Europa en de euro te redden. Misschien is die ‘slakkenvaart’ het nieuwe wapen in de strijd tegen het afkalvende vertrouwen in de euro en de Europese politiek. Met het opstellen van de nieuwe ‘fiscal compact treaty’ geven de Europese leiders aan meer trots te zijn op hun boekhoudkundige kwaliteiten dan hun visie. Strenge begrotingsregels, schuldlimieten en straffen, geflankeerd door een financieel-economische risicoverkenning aan de hand van de Commissie, is hun ‘oplossing’ voor de huidige impasse. Europese samenwerking wordt daarmee verengd tot ‘afspraken’ en ‘afrekenen’. Voldoe je niet aan je target, dan vlieg je de deur uit, zo lijkt het wel. Misschien een interessant model voor een bedrijf dat snel geld wil verdienen, maar een desastreus model voor internationale samenwerking.

Europese samenwerking moet winst opleveren, zo lijkt het wel. In Nederland heeft de voormalige Minister van Financiën, Gerrit Zalm, hieraan bijgedragen. In zijn pleidooi om de Nederlandse bijdrage aan Europa te verlagen, is samenwerking verengd tot geld verdienen. Nederland zou geen nettobetaler moeten zijn, maar juist aan Europa moeten verdienen. Dat idee van nettobetaler is ten onrechte blijven hangen. Weliswaar geven wij op dit moment ongeveer 150 euro per hoofd van de bevolking uit aan Europa, de voordelen van die samenwerking zijn veel groter. Recent heeft het CPB becijferd dat ons nationaal inkomen hoger is door de gemeenschappelijke markt. Dat voordeel ligt op ongeveer 1500 euro per persoon. Ook is berekend dat de ‘winst’ van de invoering van de euro per persoon wat kleiner is, maar nog wel positief, namelijk ongeveer een weeksalaris (

Meer principieel is de versmalling van Europese samenwerking naar economisch voordeel onjuist. Vraagt u zich ook wekelijks af wat de financiële waarde van uw partner is? Berekent u ook jaarlijks de opbrengsten van uw kinderen? Maak u alleen vriendschappen wanneer die uw maandinkomen vergroten? Ik niet, en ik zou er ook niet aan moeten denken. En daarmee raken we de kern van de huidige impasse. Omdat ieder land zich enorm fixeert op ‘wat levert het mij op?’, is de huidige crisis moeilijk op te lossen. We hebben hierbij te maken met wat vaak een prisoners’ dilemma wordt genoemd: hoewel voor alle lidstaten samenwerking de beste optie is, denkt elke lidstaat afzonderlijk de anderen te slim af te zijn door vooral de eigen prioriteiten te blijven volgen. Daarmee ontstaat de desastreuze uitkomst dat samenwerking niet van de grond komt, en, zoals het oorspronkelijke dilemma dat aangeeft, de ‘gevangenen elkaar verraden’. Het resultaat is een suboptimale uitkomst die ver van samenwerking afstaat. Deelbelangen zegevieren over het gemeenschappelijke belang en dat brengt oplossing van de huidige crisis niet dichterbij.

Om dit dilemma te doorbreken zullen de lidstaten op een andere wijze naar Europa moeten gaan kijken. Dit vraagt een nieuwe visie op Europa. Een visie op wat wij willen bereiken. Niet alleen handel, maar ook vrede, veiligheid en het behouden van gemeenschappelijke waarden als vrijheid, sociale rechtvaardigheid en democratie zouden daarbij een meer prominente rol moeten spelen. Samenwerking werkt wanneer we ervan overtuigd zijn dat deze waarden belangrijk zijn. Ook moeten Europese leiders bereid zijn dat aan hun kiezers over te brengen.

Daarnaast is samenwerking meer dan een winst- of verliesrekening waarbij, op het moment dat het even tegenzit, die samenwerking meteen wordt opgegeven. Er kan op de korte termijn zeker bestraffend worden opgetreden op het moment dat een lidstaat zich niet aan de afspraken houdt, maar voor de langere termijn is wederzijds begrip en solidariteit noodzakelijk. De Unie kan daarom niet uitsluitend maatregelen nemen die louter in het belang zijn van economisch sterke landen als Duitsland en Nederland. Verder is de huidige focus op de korte termijn een slechte raadgever: de Europese kip met de gouden eieren is ziek. Alhoewel de ingreep voor sommigen heel pijnlijk is, en het medicijn ons geld kost, is het uiteindelijke herstel voor alle Europese landen belangrijk. Versterking van het noodfonds, een ruimere rol voor de ECB en de mogelijkheid Europees kapitaal aan te trekken voor de financiering van (een deel van) de staatsschuld moeten onderdeel zijn van die aanpak.

Tot slot lijken de Europese leiders steeds weer door hun eigen inactiviteit overvallen te worden. Daardoor ontstaat een bijna permanente crisissituatie waarbij democratie naar de zijlijn is verwezen. Weliswaar grijpt menig regeringsleider terug op zijn of haar nationale parlement, maar Europese democratie is meer dan de optelsom van nationale democratieën. Sterker nog, die wijze van verantwoorden versterkt juist de nadruk op nationale deelbelangen die het oplossen van de Europese crisis in de weg staat. Op Europees—het gemeenschappelijke—niveau zijn geen voorziening getroffen. Duitsers, Britten, Spanjaarden, Nederlanders en anderen kunnen zich in nationale parlementen uitspreken. Maar niemand legt in Europa verantwoording af. Daarmee zijn we bij een belangrijke zwakte van het huidige bestuurlijke bestel. Ook het te voeren sociaaleconomische en financiële beleid in Europa vraagt om democratie!

Central and Eastern Europe, Euro, the Netherlands

looking at the future Europe behind a veil of ignorance

Proposals to split the euro into northern and southern currency or push Greece out of the eurozone, as for example supported by Frits Bolkestein in recent interviews seem to assume implicitly that the Netherlands would always be among the richer and stronger economies of the EU. With respect to any of the EU’s member states, the assumption that it can predict what its place would be in a future divided Europe, is misguided. Polish Foreign Minister Radek Sikorski reminds us of this in a speech delivered in Berlin last Monday and reprinted in the Financial Times and in Tuesday’s NRC. His examples of economic growth amidst crisis in the EU are Poland (15,4 per cent over the last four years and no recession) and Slovakia. His reminder to Germany that it also has not always kept the rules of the Growth and Stability Pact may have been unwelcome, but it illustrates the same fact from recent history: no EU member state is immune against recession or structural problems. On the other side of this coin, not only Poland and Slovakia but other new(er) member states such as Lithuania are quietly progressing with reform and keeping their budgets healthy. In his opinion piece in the EU observer, Andreas Aslund praises Lithuania for carrying budgetary reform during the crisis without the help of the IMF, implementing a vigorous fiscal adjustment and achieving 6.6 per cent growth annualized growth rate in 2011 after a dramatic slump in GDP in 2009. Most remarkably, the Kubilius government has managed to continue Lithuania’s much praised programme of public administration reforms, initiating this year a functional review system for the administration. Such measures attest not only to prudent fiscal policy but also to a realisation that a capable and modern administration is not a luxury but necessary investment for a country that takes a long term view how to emerge from the crisis. Even Bulgaria, a member state for which no Dutch politician has a good word to say, has been praised by EU Budget Commissioner Lewandowski  in October this year for being on track observing financial discipline. “Bulgaria is improving in budget terms. It is within the debt limit and is decreasing the budget deficit. The economic forecast for Bulgaria is quite decent.” Lewandowski said further.

The point of these examples is not that Slovakia, Bulgaria, Lithuania or even Poland have become as rich as the Netherlands or will be any time soon. Their citizens still suffer from the crisis and from poverty and unemployment. These member states, however, have made serious and credible efforts to keep their budgets balanced despite the crisis, a fact which is completely overlooked in the Netherlands. These newer member states should receive at least some credit for not only not causing the current crisis in Europe, but for persevering in taking fiscal discipline seriously despite the harsh effects on their citizens, on the socially weak and pensioners. Slovak doctors went on strike today because of their low salaries, Bulgarian railway workers have been told by the minister of finance that there is no money to answer their demands.

The inability to keep a balanced budget is not a mysterious cultural trait then,  as claimed by Frist Bolkestein in his recent interview in AD newspaper,  something typical of the Southern EU member states, while only Northern EU member states are careful and prudent in their public spending.

No, the budgetary discipline of Poland, Slovakia, Lithuania and Bulgaria today it is a question of political will, lessons learned from previous crises, commitment to the eurozone and oversight by the European Commission and the IMF. All of this perfectly applicable to Greece or other EU member states faced with similar problems.

The even more important lesson seems to me to be that all of the EU’s member states should decide the future of the eurozone as if behind a veil of ignorance about their own future place in Europe. As Sikorski aptly commented, “To those who would like to divide Europe, I say: how about a natural division into growth-Europe and non-growth Europe? But be forewarned. Their shapes would not conform to stereotypes”.


Europese Commissie moet Eurolanden saneren, niet het IMF!

Velen menen dat het IMF een belangrijke rol moet hebben bij het oplossen van de eurocrisis. Zoals Roel Janssen recent in het NRC betoogde. De ophemeling van het IMF komt voort uit argwaan tegen de Europese regeringsleiders die na maandenlang dralen nog steeds geen duidelijke maatregelen hebben genomen om de crisis rondom onze munt voor eens en altijd op te lossen.

Kern van het probleem is dat het huidige bestuurlijke arrangement van de eurozone heeft gefaald. De regeringsleiders zijn, zoals pijnlijk duidelijk is geworden, niet in staat om de problemen aan te pakken. Binnen de boezem van de Europese Raad is consensusvorming nog steeds de norm. Maar struikelend over nationale tegenzin komt men niet veel verder. Daarnaast hebben de lidstaten al jaren geleden de ‘supranationale’ scheidsrechter buiten de deur gezet. Toen in 2003 de nationale begrotingen van Duitsland en Frankrijk uit de pas begonnen te lopen, heeft men meteen het Europese sanctiemechanisme buiten werking gesteld. De Europese Commissie, die toen veel zorgen over de begrotingsdiscipline in die landen had, werd stevig teruggeroepen. Daarmee was de kiem van een veel grotere probleem gelegd.

Opnieuw staan Duitsland en Frankrijk te tobben over de vraag hoe we verder moeten gaan. Met de maatregelen om het economische bestuur in de Unie te verbeteren, worden de eerdere normen weer op het schild gehesen. Met steun van Nederland vindt men dat de begrotingsdiscipline in ere moet worden hersteld. Ook de Commissie als scheidrechter komt weer in beeld. De vraag is wie de sanering van de probleemgevallen moet aanpakken en hoe we verder gaan. Op dat punt lopen de meningen uiteen.

Sommigen wijzen naar het IMF als betrouwbare curator met jarenlange ervaring. In ruil voor financiële steun moet een land het eigen huishoudboekje saneren. Dat zijn pijnlijke keuzes waarvoor menig nationaal politicus terugschrikt. In de klassieke vorm is dat geen probleem: omdat het probleemland de gevolgen van de eigen keuze draagt, kan men zelf een tempo bepalen. Voor de Unie ligt dat anders: omdat de eurolanden zich monetair aan elkaar verbonden hebben, zal twijfel over de kredietwaardigheid van de één invloed hebben op het vertrouwen in de euro en daarmee op de andere landen. Die samenhang maakt dat het saneringsproces een zaak blijft van de Unie. Het ligt voor de hand dat de Europese Commissie als belangrijkste uitvoeringsorganisatie een belangrijke rol in dat proces heeft. Bovendien kan de Commissie dankbaar gebruik maken van de eerdere ervaringen met ingrijpende, maar succesvolle, hervormingen van landen in Midden en Oost-Europa.

In de tweede plaats hebben de lidstaten van de Unie, waaronder de eurolanden, veel werk gemaakt om de gemeenschappelijke markt te vormen, waaronder het wegnemen van belemmeringen tegen oneerlijke concurrentie. Dat beleid heeft betrekking op een scala van onderwerpen, waaronder sociaal beleid en milieu. Dit beleid moet een randvoorwaarde zijn voor de saneringen. Dat vraagt gevoel voor de doelstellingen van de Unie. Ook moet worden voorkomen dat het saneringsproces de uitvoering van het bestaande Europese beleid aantast, want anders wordt het proces van integratie nog verder ondergraven. Dat is dan vooral in het nadeel van de financieel nog gezonde landen. Om dat te bewaken is opnieuw de rol van de Commissie essentieel.

In de derde plaats biedt het binnenrollen van het IMF geen oplossing voor het falen van het Europese bestuur. Het is alsof de gemeente Den Haag de Austin County Sheriff vraagt om bij ons de wegenverkeerswet te komen naleven. Sterker nog, die ‘oplossing’ verhult het echte probleem. Willen we doorgaan met een gemeenschappelijke munt, dan moet het bestuur van de eurozone worden gewijzigd. Minder nationale veto’s en minder handjeklap over ieders financiële beleid. Meer bevoegdheden voor Brussel waarbij het essentieel is dat ook het Europese Parlement bij de kaderstelling wordt betrokken. Ook moeten de gemaakte afspraken kunnen worden afgedwongen door controle op de nationale overheidsfinanciën en het opleggen van sancties op het moment dat het verkeerd dreigt te gaan. In deze structuur moet de Commissie, naast de ECB, een centrale positie als uitvoerder hebben. Indien het toch mis gaat, moet de Unie lidstaten tijdelijke een speciale status kunnen geven, zoals wij dat bijvoorbeeld in Nederland kennen voor lagere overheden die financieel aan de grond zitten. In dat geval volgt gedwongen sanering onder leiding van de Commissie met noodhulp als beloning.

Om deze drie redenen heeft de Unie een duidelijk belang om zelf orde op zaken te stellen. In dat proces moet niet het IMF maar de Commissie de mogelijkheid krijgen het voortouw te nemen. Gebeurt dat niet, dan wordt opnieuw de kern van het probleem vermeden, met alle gevolgen van dien. Dan kan alsnog de County Sheriff om hulp worden gevraagd.

Euro, Uncategorized

Dutch Labour says Greek referendum would be a deal breaker or democracy a la carte

European integration a la carte, where members would pick and choose which European Union policies they participate in would be the end of the EU, so goes a familiar argument in European integration studies. Even though we do have some member states opting out of some policies (most notably Britain, Sweden and Denmark from EMU), this has been considered by many a construction that, if applied across the board, would unravel the fabric of the EU and undermine the members’ commitment to comply with everything they have commonly agreed to, or , in EU speak, to apply the acquis communautaire.

This of course is valid for any system of interrelated rules where it is important that the bulk of these rules is applied equally. Democracy would be a good example. Treaty after treaty we have been trying to make the EU more democratic and to install some of the principles of the democracy at the supranational level. However, after years of talking about how to make the EU more democratic and countless pages written to explain the democratic deficit, to me it boils down to the crucial possibility to choose between governments (‘throwing the bastards out’) and policies which is still, at the EU level, not present. Now the Greek Prime Minister is apparently contemplating asking the citizens to approve some of the most far reaching reforms in Greek history – as well as, of course, the manner in which they will pay their debt. It seems as if it is the latter which has upset (‘shocked’ was the word used by many newspaper headlines) leaders in Europe. PvDA prominent Plasterk has even declared that his party will not support the vote on the package in Parliament if the Greeks hold a referendum. This is of course a demonstration of the trilemma between democracy, financial globalisation and national sovereignty which we wrote about a few posts back (see also here). As Henry Farrell argues in Crooked Timber, instead of a disaster, it may be the most positive development for the future of democracy in Europe. Yes, it would lead to new uncertainty. But politicians in Europe have procrastinated long enough, also on democratic grounds. They may do well to remember that they may like their electorate to have a voice if it ever comes to reforms as far reaching as what Greece needs to do.

I do not entirely share Farrell’s optimism that a much better package can be devised for the Greek reforms. My experience from Bulgaria suggests that whatever support is provided for economic growth, there is a bitter pill of reforms  to be swallowed before things start getting better. In this sense, I do not think it is the Greek public’s democratic right to refuse to pay their country’s debt or to exercise some kind of invented non-existent option where someone invests a lot of money in Greece without asking for changes and austerity in return. The actual realistic choices that the Greeks have are few. However, it is only right that the citizens who will bear this burden inform themselves of the alternatives and have the chance to have their say. It could be that then they will also feel some joint responsibility ( as opposed to blaming the EU, Germany or their own government for having to pay the debt) not to oppose  the next set of reforms. Arguments why we, in the rest of Europe, should be against this, can only be made from the perspective of the markets and represent a confirmation of the trilemma mentioned earlier. But leaving the markets aside for a moment, blaming the Greeks for taking the time to deal with the momentous decisions ahead democratically appears to me hypocritical (what about Dutch voters in such a situation?) and against the spirit of trying to transplant some democratic principles to supranational decision making. If we are serious about making the EU more democratic, then we must at some point give citizens choices about EU decisions which really matter to them.